'ਫਲਾਇੰਗ ਫ੍ਰੀਗੇਟਸ' ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਸਮੀ ਉਡਾਣ, ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਪੱਛਮੀ ਨੇਵਲ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਬੇਸ INS ਸ਼ਿਕਰਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਰਸਮੀ ਉਡਾਣ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਸਕੁਐਡਰਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵਲ ਏਅਰ ਸਕੁਐਡਰਨ 330 (INAS 330), ਜਿਸ ਨੂੰ "ਦ ਹਾਰਪੂਨਜ਼" (The Harpoons) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ 14 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਤਵੀ/ਰਿਜ਼ਰਵ (Number Plated) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਕੁਐਡਰਨ ਪਿਛਲੇ 55 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀ ਕਿੰਗ ਐਮਕੇ 42ਬੀ (Sea King Mk 42B) ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੁੱਗ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

INAS 330 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵਲ ਏਅਰ ਸਕੁਐਡਰਨ 330 ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1971 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕੋਚੀ ਸਥਿਤ ਆਈ.ਐਨ.ਐਸ. ਗਰੁੜ (INS Garuda) ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੁਐਡਰਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕਮਾਂਡਰ ਐਮ. ਪੀ. ਵਾਧਾਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

'ਦ ਹਾਰਪੂਨਜ਼' ਦੀ ਪਛਾਣ

INAS 330 ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਸਕੁਐਡਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀ ਕਿੰਗ ਐਮਕੇ 42ਬੀ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਸਟਲੈਂਡ ਸੀ ਕਿੰਗ (Westland Sea King) ਦਾ ਜਲ ਸੈਨਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੀ ਕਿੰਗ ਐਮਕੇ 42ਬੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ

ਸੀ ਕਿੰਗ ਐਮਕੇ 42ਬੀ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ (multipurpose) ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ:

• ਪਣਡੁੱਬੀ ਵਿਰੋਧੀ ਜੰਗ (Anti-Submarine Warfare)

• ਜਹਾਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ (Anti-Ship Missions)

• ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜ (Search and Rescue)

• ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ

• ਬੇੜੇ (Fleet) ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਅੱਡਿਆਂ (coastal bases) ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸੀ ਕਿੰਗ ਬ੍ਰਾਵੋ ਬੇੜੇ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ

14 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਸੀ ਕਿੰਗ ਬ੍ਰਾਵੋ (Sea King Bravo) ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਆਈ.ਐਨ.ਐਸ. ਸ਼ਿਖਰਾ (INS Shikra) ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਰਸਮੀ ਉਡਾਣ ਭਰੀ ਗਈ। ਇਹ ਬੇੜਾ ਲਗਭਗ 36 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਸੀ ਕਿੰਗ ਬ੍ਰਾਵੋ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।