ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ: ਮਲਿਕਾ - ਏ - ਗਜ਼ਲ ਕਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦਾ ਅੱਜ 103ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਗਜਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਗੂਗਲ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੂਡਲ ਬਣਾਕੇ ਭਾਵਪੂਰਣ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਫੈਜਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡੂਡਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰ ਫੜੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਜਿਕਰ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਦਾਦਰਾ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਗਜਲ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ‘ਸੰਗੀਤ ਡਰਾਮਾ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ’ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ‘ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ’ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ‘ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ’ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਨਸੀਬ ਦਾ ਚੱਕਰ', 'ਦ ਮਿਊਜਿਕ ਰੂਮ' , 'ਰੋਟੀ' , 'ਦਾਨਾ - ਪਾਣੀ' , 'ਅਹਿਸਾਨ' ਵਰਗੀ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ ਦਿੱਤੀ। ਬੇਗਮ ਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨਏ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1945 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਜਲ ਏ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇਰੇ ਅੰਜਾਮ ਪੇ ਰੋਨਾ ਆਇਆ... ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗਜਲਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੌਂਪੀ ਹੈ।
ਬੇਗਮ ਨੇ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਰਹਿਕੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ ਦਾ ਜਾਦੂ ਬਿਖੇਰਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਖਨਊ ਲਈ ਧੜਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਭਿਨਏ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵੀ ਖੁੱਲ ਗਏ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਥਿਏਟਰ ਤੋਂ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਿਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਗਜਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੜਤਾਲਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖ ਕੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ, ਕੈਫੀ ਆਜਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁੰਨੀ ਵਰਗੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗਜਲ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1974 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
