ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤਕ ‘ਡਿਊਲ-ਫੋਨ' ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ‘ਗੋਸਟ ਸਿਮ ਕਾਰਡਾਂ' ਦਾ ਜਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ
ਸ੍ਰੀਨਗਰ/ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇੜੇ ਹੋਏ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ‘ਸਫੇਦਪੋਸ਼’ ਅਤਿਵਾਦੀ ਮਾਡਿਊਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈਂਡਲਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਗੋਸਟ ਸਿਮ ਕਾਰਡ’ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸੰਚਾਰ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 28 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ (ਡੀ.ਓ.ਟੀ.) ਨੇ ਇਕ ਵਿਆਪਕ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਐਪ-ਅਧਾਰਤ ਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਟਸਐਪ, ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਸਿਗਨਲ ਨੂੰ ਡਿਵਾਈਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਸਰਗਰਮ, ਭੌਤਿਕ ਸਿਮ ਕਾਰਡ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਸਫੇਦਪੋਸ਼’ ਅਤਿਵਾਦੀ ਮਾਡਿਊਲ ਅਤੇ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਕ ਰਣਨੀਤਕ ‘ਡਿਊਲ-ਫੋਨ’ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ‘ਗੋਸਟ ਸਿਮ ਕਾਰਡਾਂ’ ਦਾ ਜਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਜ਼ੰਮਿਲ ਗਨਾਈ, ਅਦੀਲ ਰਾਥਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇੜੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ ਡਾ. ਉਮਰ ਉਨ-ਨਬੀ ਸਮੇਤ ਹਰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਕੋਲ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੋਬਾਈਲ ਹੈਂਡਸੈੱਟ ਸਨ।
ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰੁਟੀਨ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਪਣੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਇਕ ‘ਸਾਫ਼’ ਫੋਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ‘ਅਤਿਵਾਦੀ ਫੋਨ’ ਸੀ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਹੈਂਡਲਰਾਂ ਨਾਲ ਵਟਸਐਪ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ (ਕੋਡਨੇਮ ‘ਉਕਾਸਾ’, ‘ਫੈਜ਼ਾਨ’ ਅਤੇ ‘ਹਾਸ਼ਮੀ’ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ)।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਲਈ ਸਿਮ ਕਾਰਡ ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਰੈਕੇਟ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਜਾਅਲੀ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸਿਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤੇ ਸਿਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਪੀ.ਓ.ਕੇ.) ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਮੰਚਾਂ ਉਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪਸ ਨੂੰ ਡਿਵਾਈਸ ਵਿਚ ਸਿਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੈਂਡਲਰ ਮੋਡੀਊਲ ਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ ਰਾਹੀਂ ਆਈ.ਈ.ਡੀ. ਅਸੈਂਬਲੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਰਚਦੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸੀਰੀਆ ਜਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੇਂਦਰ ਨੇ ‘ਟੈਲੀਕਾਮ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ’ ਲਈ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਐਕਟ, 2023 ਅਤੇ ਟੈਲੀਕਾਮ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਪਛਾਣਕਰਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਟੀ.ਆਈ.ਯੂ.ਈ.) ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਐਪਸ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਡਿਵਾਈਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਗਰਮ ਸਿਮ ਹੋਵੇ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਟੈਲੀਕਾਮ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਸਿਮ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵਟਸਐਪ, ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਸਿਗਨਲ ਵਰਗੇ ਐਪਸ ਤੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਲੌਗ ਆਊਟ ਕਰਨ।
ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਤਰਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸਿਮ ਦੇ ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੁਨੌਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਅਤਿਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸਰਕਲ ’ਚ ਇਸ ਹੁਕਮ ਉਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗ ਚੁਕੇ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਾਲੇ ਸਿਮ ਨੂੰ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਅਤਿਵਾਦੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਲੋਂ ‘ਸਫੇਦਪੋਸ਼’ ਆਪਰੇਟਿਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਝਟਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਉਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਗੂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
