ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨੀਪੁਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ’ਚ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਜਦਕਿ ਬਾਹਰੀ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।

ਇੰਫਾਲ/ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ: ਮਨੀਪੁਰ ’ਚ ਕੁਕੀ ਅਤੇ ਮੈਤੇਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ’ਚ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸੂਬੇ ’ਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਕੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੈਤੇਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਤ ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇਕ ਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਲਗਭਗ 50,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮਨੀਪੁਰ ’ਚ ਦੋ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਲਈ 19 ਅਤੇ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨੀਪੁਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ’ਚ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਜਦਕਿ ਬਾਹਰੀ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।

ਕੁਕੀ ਅਤੇ ਮੈਤੇਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੋਣਾਂ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫਰਕ ਪਵੇਗਾ। 

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੇ ਚੁਰਚਾਂਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਇਕ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ’ਚ ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟਰ ਕੁਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲਹੈਨੀਲਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਸਾਡੀ ਮੰਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕੁਕੀ ਜ਼ੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਵੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸ ਸਿਰਫ ਵਾਦੀ ’ਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ (ਕੁਕੀ ਅਤੇ ਮੈਤੇਈ) ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।’’

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਈਏ... ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮੈਤੇਈ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉਜਾੜੇ ਗਏ ਕੁਕੀ ਨੂੰ ਮੈਤੇਈ ਹਲਕੇ ਲਈ ਵੋਟ ਪਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ... ਹੁਣ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।’’

ਕੁਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਈਕਾਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਕੋਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਨਗੇ। ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ’ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਕਈ ਬੈਠਕਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੋਟਿੰਗ ਕੀ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਵਾਂਗੇ। ਇਕ ਪਹੁੰਚ ਸਹੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਚੋਣਾਂ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ... ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ’ਚ ਜੋ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ।’’

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਬਦਲੇਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਸਰਕਾਰ) ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਣ ਤਕ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹੁੰਦੇ।’’

ਕੁਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਲੋਕ ਹਿੰਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਕਦੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਣਗੇ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਤੇਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੇਰੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕੂਕੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਂ... ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਹਲਕੇ ਲਈ ਵੋਟ ਕਿਉਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ?’’

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੈਤੇਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਓਈਨਮ ਚੀਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਅਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ’ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਵਾਦੀ ’ਚ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਸੀ, ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੁਣ ਕੋਈ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।’’

ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪਾਂ ’ਚ ਰਹਿ ਰਹੇ 24,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ 94 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।