ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ‘ਬਾਪੂ’ ਜਾਂ ‘ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ’ ਦੇ ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਜ਼ਾਦੀ...
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ‘ਬਾਪੂ’ ਜਾਂ ‘ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ’ ਦੇ ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1869 ਈ: ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ‘ਚ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1869 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 30 ਜਨਵਰੀ 1948 ਈ: ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸੀ। ਐਮ.ਕੇ. ਹਿੰਦੂ ਕਾਰਕੁਨ, ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਵਲੋਂ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,
ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਵਲੋਂ 1948 ਨੂੰ 'ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ’ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਤਾਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਰਾਜ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਉਹ 1969 ਈ: ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ਵਿਖੇ 1869 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭੇਦਭਾਵ ਦਾ ਸਹਾਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਟਿਕਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਸਫਰ ਕਰਦਿਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਕ ਯੂਰਪੀ ਮੁਸਾਫਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਮਾਰ ਵੀ ਝਲਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪਗੜੀ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਗਲਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਸਵਰਾਜ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ 1909 ਵਿਚ ਛਪੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1910 ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਕੋਈ ਹੱਕ ਰਾਖਵੇਂ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਤਮਾਂ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਕਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਫਤਾਵਾਰ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਨਵਜੀਵਨ ਵਿਚ 1925 ਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1929 ਤੱਕ ਛਪੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰਸਾਲੇ 'ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ' ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਛਪੀ।
ਇਹ ਸਵਾਮੀ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਹੋਰ ਸਹਿ-ਕਰਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀਆਂ ਜਨ-ਮਹਿਮਾਂ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। 1999 ਈ ਵਿਚ ਗਲੋਬਲ ਰੂਹਾਨਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਥਾਰਟੀਜ ਦੀ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ 100 ਸੱਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
