Potash reserves in Punjab: ਪੋਟਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਆਰਥਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਨਹੀਂ : ਅਧਿਕਾਰੀ
Potash reserves in Punjab: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ (ਜੀਐਸਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੇ ਗਏ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੋਟਾਸ਼ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਤਿੰਨ ਬਲਾਕਾਂ- ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਰਾਮਸਰਾ, ਸ਼ੇਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਲਮੀਰ ਖੇੜਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਕਬਰਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰੇਵਾਲਾ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਤਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਨਿੰਗ ਪੋਟਾਸ਼ ਆਰਥਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਖਣਿਜ ਵਿਚ 7-10% ਦੀ ਘੱਟ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ। ਪੋਟਾਸ਼ ਖਣਿਜਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ।
ਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੋਟਾਸ਼ ਮਾਈਨਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਉਣਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤਕ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਏਜੰਸੀ ਕੋਲ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੀਐਸਆਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 400-800 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖਣਿਜਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਕਰਨਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ 10% ਤਕ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਇਕ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ‘‘ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਣਿਜਾਂ ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੋਟਾਸ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਜੀਐਸਆਈ ਖੋਜ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਚੁਨੌਤੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਗਲੇ 5-7 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪੋਟਾਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।’’
