ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਾ ਹੈ, ਜਾਣੋ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ: ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਨੌ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਚੀ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਯੂਕੇ, ਫਰਾਂਸ, ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸੂਚੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 90 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ? ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਚੀਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਚੀਨ ਨੇ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ 100 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਜੋੜੇ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਚੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ 3 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ!
9 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ ਕਿੰਨਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ SIPRI ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਵੀਨਤਮ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ:
photo
ਰੂਸ
ਰੂਸ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: SIPRI ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਰੂਸ ਕੋਲ 4,309 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ (4380) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਰੂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ SIPRI ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਚ ਇਕ ਗਿਰਾਵਟ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਰੂਸ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮਕਾਲੀ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸੋਵੀਅਤ-ਯੁੱਗ ਦੇ ICBM ਨੂੰ ਬਦਲਣ ’ਤੇ ਖਾਸ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
photo
ਯੂਐਸ
ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: ਰੂਸ ਵਾਂਗ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਦਲਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਹਾਜ਼, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਮੇਤ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਭੰਡਾਰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਥਿਆਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, 2024 ਵਿਚ 3,700 ਯੂਨਿਟਾਂ ’ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
photo
ਚੀਨ
ਚੀਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: ਐਸਆਈਪੀਆਰਆਈ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿਚ 500 ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿਚ ਲਗਭਗ 600 ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
photo
ਫਰਾਂਸ
ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2025 ਤਕ ਲਗਭਗ 290 ਹਥਿਆਰਾਂ ’ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। 2024 ਦੌਰਾਨ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ SSBN ਅਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਏਅਰ-ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ (ALCM) - ASNDG - ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
photo
ਯੂਕੇ
ਯੂਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨੇ 2025 ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ 225 ’ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 2021 ਦੇ ਐਲਾਨ ਅਤੇ 2023 ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰਹੈਡ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ 225 ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 260 ਯੂਨਿਟ ਕਰਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
photo
ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: SIPRI ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਨਵਰੀ 2025 ਤਕ 180 ਵਾਰਹੈਡਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਰਿਪੱਕ ਟਰਾਈਡ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼, ਜ਼ਮੀਨੀ-ਅਧਾਰਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ SSBN ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰੋਕਥਾਮ ਰਣਨੀਤੀ ਲਈ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿਚ ਟੀਚਿਆਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ-ਰੇਂਜ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵੱਧਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਣਨੀਤੀ
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਤੈਨਾਤ ਲਾਂਚਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, SIPRI ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨਿਸਟਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਅਧਾਰਤ ਰੋਕਥਾਮ ਕਾਰਜਾਂ ਸਮੇਤ ਹਾਲੀਆ ਵਿਕਾਸ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਵਾਰਹੈਡਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਂਚਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਲ ਇਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
photo
ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: ਜਨਵਰੀ 2025 ਤਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਲਗਭਗ 170 ਵਾਰਹੈਡਾਂ ’ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ। 2024 ਦੌਰਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼, ਜ਼ਮੀਨ-ਅਧਾਰਤ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਅਤੇ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਲਾਂਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
photo
ਇਜ਼ਰਾਈਲ
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਧੁੰਦਲਾਪਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰੁਖ਼ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। S9PR9 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2025 ਤਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਸਤੂ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 90 ਵਾਰਹੈਡਾਂ ’ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹੀ।
photo
ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ
ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ: ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਆਪਣੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। S9PR9 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2025 ਤੱਕ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 50 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 90 ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਖੰਡਨ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।
