ਮੇਰਾ ਖ਼ੂਨ ਉਬਾਲੇ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ : ਕਰਨ ਜੌਹਰ

ਮੁੰਬਈ : ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਪੀੜਤ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਵਲੋਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ’ਚ ਬਚੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਲੁਟੇਰਾ’ ਦਸੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਨੇ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਕਰਾਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। 

ਸਾਲ 2019 ’ਚ ਚੈਨਲ4 ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇਕ ਵੀਡੀਉ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਰਲ ਰੇਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਕੈਰੋਲੀਨ ਡਾਇਰ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਾਜ ਕੋਹਲੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੇਠ ਲੁਕ ਕੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਕੈਰੋਲੀਨ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪੜਦਾਦਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ‘ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਸਨ।’

ਇਸ ’ਤੇ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੇ ਪੜਚਾਚੇ ਬਾਰੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਬੰਦਾ ਦਸਿਆ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਕੈਰੋਲੀਨ ਨੇ ਤੁਰਤ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹਾਂ, ਉਹ ਇਕ ਲੁਟੇਰਾ ਸੀ, ਕੀ ਉਹ ਇਕ ਲੁਟੇਰਾ ਸੀ।’’ ਜਿਸ ’ਤੇ ਕੋਹਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬਹਿਸ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕੈਰੋਲੀਨ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1919 ਦੇ ਮੰਦਭਾਗੇ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਦੰਗਾਕਾਰੀ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੈਰੋਲੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ’ਚ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।’’

ਫਿਲਮ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਜੌਹਰ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀਡੀਉ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਜੌਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ’ਚ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਟੇਰਾ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ? ਉਹ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕ ਸਨ ਜੋ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ।’’

ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹ ਵੀਡੀਉ ਵੇਖਿਆ, ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ’ਚੋਂ ਇਕ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇ।’’

ਜੌਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੇ ਖੁਦ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਰੋਲੀਨ ਵਲੋਂ ਅਪਣੇ ਪੜਦਾਦਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਆਲੂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੱਸਣ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਖਲੇ ਦਾਅਵੇ ਦਸਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ’ਚ ਕਿਹੜਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਉਹ ਅਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ’ਚ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।’’

ਅਦਾਕਾਰ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਦਮਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਬਕ ਹੈ ਪਰ ਡਾਇਰ ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਸਬਕ ਸਿਖਿਆ ਹੈ... ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਚੀਜ਼, ਗੁੱਸਾ (ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ) ਵੇਖੋਗੇ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਫਿਲਮ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ’ਤੇ ਆਵੇਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਜਾਓਗੇ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਗੁੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸਾ ਵੇਖਣ ਲਈ ਫਿਲਮ ਦੇਖੋ।’’

ਨਾਇਰ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਰਘੂ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੁਸ਼ਪਾ ਪਾਲਤ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਦਿ ਕੇਸ ਦੈਟ ਸ਼ੌਕ ਦਿ ਐਂਪਾਇਰ’ ’ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇਹ ਫਿਲਮ 1924 ਦੇ ਮਾਨਹਾਨੀ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 

ਜੌਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਨਾਇਰ ਵਲੋਂ ਲੜੇ ਗਏ ਕੇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ’ਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਹੋਇਆ ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹੁਣ ਵੀ ਕੋਈ ਮੁਆਫੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੁਆਫੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ, ਨਾ ਤਾਜ, ਨਾ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਮੁਆਫੀ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਸਿਰਫ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।’’

ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ’ਚ ਬਣੀ ‘ਕੇਸਰੀ ਚੈਪਟਰ 2’ ਨੂੰ ਹੀਰੂ ਯਸ਼ ਜੌਹਰ, ਕਰਨ ਜੌਹਰ, ਅਰੁਣਾ ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਅਦਾਰ ਪੂਨਾਵਾਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਫਿਲਮ ’ਚ ਅਨੰਨਿਆ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਦਿਲਰੀਤ ਗਿੱਲ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਦ੍ਰਿੜ ਮਹਿਲਾ ਬੈਰਿਸਟਰ ਹੈ ਜੋ ਨਾਇਰ ਦੀ ਨਿਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਰ. ਮਾਧਵਨ ਨੇ ਨੇਵਿਲ ਮੈਕਕਿਨਲੇ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ’ਚ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਿਮਾਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ’ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।