ਚੰਦਰਚੂੜ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇਕ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਹੈ - ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਨਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ’
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਜਸਟਿਸ ਡੀ.ਵਾਈ. ਚੰਦਰਚੂੜ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 50ਵੇਂ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਪਣੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਸਲੇ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂਇਕ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਜਸਟਿਸ ਸੰਜੀਵ ਖੰਨਾ, ਜੋ ਚੋਣ ਬਾਂਡ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 51 ਵੇਂ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣਗੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਵਾਦ, ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਸਲੇ ਦਿਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ’ਚ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਅਪਣੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 38 ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬੈਂਚਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ’ਚ ਅਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਕੁੱਝ ਦਾ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।
ਨਾ ਸਿਰਫ ਨਿਆਂਇਕ ਪੱਖ ’ਤੇ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪੱਖ ’ਤੇ ਵੀ, ਸੀ.ਜੇ.ਆਈ. ਚੰਦਰਚੂੜ ਨੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ’ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਕੇ ਅਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਆਡਿਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤੇ।
ਚੰਦਰਚੂੜ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇਕ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਹੈ - ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਨਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ’। ਪਹਿਲਾਂ, ‘ਨਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ’ ਅੱਖਾਂ ’ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਯੂਨਾਨੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਛੇ ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਨਵੀਂ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਕ ਹੱਥ ’ਚ ਤੱਕੜੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ’ਚ ਤਲਵਾਰ ਸੀ। ਸਾੜੀ ਵਾਲੀ ‘ਨਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ’ ਦੀ ਨਵੀਂ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਤਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ’ਤੇ ਅੱਖਾਂ ’ਤੇ ਪੱਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਅੰਸ਼ਕ ਅਦਾਲਤ ਵਰਕਿੰਗ ਡੇ’ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤੱਥ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਚੋਟੀ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ ਲੰਬੀ ਛੁੱਟੀ ’ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਈ.ਵੀ. ਚੰਦਰਚੂੜ ਨੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ (1978 ਤੋਂ 1985) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਇਕੋ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਲਾਅ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਾਰਵਰਡ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਐਮ. ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੀ.ਵਾਈ. ਚੰਦਰਚੂੜ ਨੂੰ 9 ਨਵੰਬਰ, 2022 ਨੂੰ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਲੰਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ’ਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਨਿੱਜਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੋਣ ਬਾਂਡ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਚੰਦਰਚੂੜ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 29 ਮਾਰਚ, 2000 ਤੋਂ 31 ਅਕਤੂਬਰ, 2013 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਤਕ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੂਨ 1998 ’ਚ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਲੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤਕ ਵਧੀਕ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਬਣੇ ਸਨ।
ਚੰਦਰਚੂੜ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ।
