ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਮੈਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਵਰਗੀਏ ਡਾ. ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿੱਸੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਡਾ. ਕਲਾਮ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 86ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅਣਸੁਣੇ ਕਿੱਸੇ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ।   

- ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਅਨੌਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਡਾ. ਕਲਾਮ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ। 

- ਡਾ. ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਸਦਾ ਵੀ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੜ ਲੈਂਦੇ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

- ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇੱਕਬਾਰ ਜਦੋਂ ਡਾ. ਕਲਾਮ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਵਾਇਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾਮ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ

‘ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਡਾ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੇ ਨਾਮ’ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਗੰਜਿੰਗ ਕਾਰਨਿਵਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਲਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸ੍ਰਜਨ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਲਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਸੁਣਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ।

ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਮ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੀ ਤਮਾਮ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਸ੍ਰਜਨ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਾ. ਕਲਾਮ ਦੇ ਸੂਟ ਵਿੱਚ ਮਾਇਕ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ‘ਫਨੀ ਗਾਂ ਹਾਉ ਆਰ ਯੂ’ , ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ‘ਸਰ ਆਲ ਇਜ ਵੈੱਲ’। 

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜੇ... ਅਤੇ ਬੋਲੇ ‘ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕੁੱਝ ਨਵਾਂ ਸਿਖਾਂਗੇ’ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ ਪੂਰੇ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਨਾਟਾ ਪਸਰ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਲਾਮ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ

ਸ੍ਰਜਨ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਡਾ. ਕਲਾਮ ਹਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 10 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਡਾ. ਕਲਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਡਾ. ਕਲਾਮ ਤੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ’ ਫਿਰ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ‘ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਜੁੱਤੇ ਪਾਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ’। ਇਹ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰਜਨ ਪਾਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਸ੍ਰਜਨ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਡਾ. ਕਲਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ, ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਕਾਨ ਜਰੂਰ ਦੇਣ। 

ਕਲਾਮ ਨੇ ਜਤਾਇਆ ਸੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਖਤਮ ‌ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਦ

ਡਾ. ਕਲਾਮ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਨਿਊਕਲਿਅਰ ਫੈਮਿਲੀ ਵਿੱਚ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਫੋਕਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗੇਤ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਡਾ.ਕਲਾਮ ਦੀ ਸੋਚ ਸੁਧਾਰਣ ਰਹਿਣ - ਸਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਕਲਾਮ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵੀ ਸਨ।

ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਡਾ. ਕਲਾਮ 

ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ, 1931 ਨੂੰ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜਾਈ ਸੈਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਲਜ, ਤੀਰੁਚਿਰਾਪੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾ . ਕਲਾਮ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਫਾਇਟਰ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦਾ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਕੁੱਲ 25 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨੌਵੀਂ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪਨਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਡਾ. ਕਲਾਮ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਜਿਸਦਾ ਵੀ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੜ ਲੈਂਦੇ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੀ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ

ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਮ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਡਿਫੇਂਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਆਰਗਨਾਇਜੇਸ਼ਨ ( ਡੀਆਰਡੀਓ ) ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਟੀਮ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲਗਾ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਪਰ ਡਾ . ਕਲਾਮ ਨੇ ਟੀਮ ਦੇ ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਗੇ। 

ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਸਤੀਫਾ 

‘ਅੱਗ’ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਲਾਮ ਕਾਫ਼ੀ ਨਰਵਸ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਈ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਗਲਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਲੈਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਦ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ। 2002 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੇਰਲ ਗਏ ਸਨ। 

ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੇਰਲ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਓਤਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਸੀ ਜੁੱਤੇ - ਚੱਪਲ ਦੀ ਮਰੰਮਤ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇੱਕ ਢਾਬਾ ਮਾਲਿਕ ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਸੀ।